دريانوردى در قرون وسطى و قطب‌نما « وقتى كه ساحل دريا از نظر محو مىشود ، مسلما ديگر دريانوردى با وسايل تجربى حركت در امتداد ساحل امكان‌پذير نيست و بايد از روشهاى علمى استفاده كرد . اگر ملاحان براى مسافرتهاى دور دست خود راهنماى بزرگى همچون قطب‌نما در دست نداشتند ، هرگز جرأت دور شدن از سواحل درياها را نمىكردند . با ذكر نام قطب‌نما بار ديگر با اختراعى مواجه مىشويم كه تا پيدايش مدارك مخالفى ، كشور چين مىتواند اولويت در اختراع آن را به خود منسوب سازد . چنان كه مشهور است حتى در زمان سلطنت « چين » « 1 » ( 419 - 265 ميلادى ) در اين مملكت ، براى يافتن سمت جنوب از عقربهء مغناطيسى در « ارابه‌هاى مغناطيسى » استفاده كرده بودند ؛ و آن عبارت از ارابه‌اى بود كه مجسمهء كوچكى بر آن قرار داشت كه مىتوانست در حول محور قائمى حركت كند و در داخل آن آهنربايى تعبيه كرده بودند بطوريكه آدمك مزبور تحت تأثير آن بطور خود كار همواره متوجهء سمت جنوب مىشد . اولين‌بار كه در مدارك موجود اروپايى از قطب‌نما گفتگويى مىشود مربوط به سال 1200 ميلادى براى كشور فرانسه ، 1207 براى انگلستان ، و 1213 براى ايسلند است . اين قطبنما كاملا بدوى بود و از پر كاهى تشكيل مىشد . عقربهء مغناطيسى بر آن قرار داشت و مجموعهء آنها را روى تشتك آبى مىگذاشتند . در سال 1269 ، اصلاح عمده‌اى ، بوسيلهء پىيرد و ماريكور « 2 » در آن به عمل آمد ، عقربهء مغناطيسى را بر محورى قرار داد و مجموعهء آنها را در جعبه‌اى گذاشت و روى آن سرپوش شفافى قرار داد . اين سرپوش داراى درجات و تقسيم‌بنديهايى بود . در واقع ، اكتشاف قطبنما دوران مسافرتهاى بزرگ دريايى را افتتاح كرد . » « 3 » راههاى جديد ارتباطى در غرب در فرانسه ، از آغاز قرن هيجدهم ، در مقام بازرسى و ترميم راهها و ساختن جاده‌هاى عريض برآمدند . جاده‌هاى مهم 60 قدم و راههاى ديگر از 36 تا 48 قدم عرض داشت . در سال 1716 ، دانيل ترودن « 4 » مدرسهء مشهور پلها و جاده‌ها را تأسيس كرد ، و مهندسين كه بتدريج از اين مدرسه بيرون آمدند ، در راه اصلاح جاده‌ها تلاش كردند . در سال 1737 نگاهدارى جاده‌هاى مملكت به دهقانان تحميل مىگرديد ، و هر دهقان موظف بود كه در ظرف سال ، 30 روز بيگارى كند . در سال 1776 ، تورگو بيگارى دهقانان را لغو كرد و مهندسين مجبور شدند كه به ابداع روشهاى تازه بپردازند . براى بهتر شدن وضع راهها پس از پى كنى ، آنها را با قطعات سنگ مفروش مىكردند و بعدا با پتك و غلتكهاى سنگين ، حتى المقدور ، آنها را صاف و هموار مىساختند . با اين حال ، اين جاده‌ها با راههاى كنونى قابل قياس نبود . طبق توصيف يونگ ، يك ثلث از عرض اين جاده‌ها قابل كالسكه‌رانى بود ؛ ثلث دوم

--> ( 1 ) . Tsin ( 2 ) . Pierre de Maricourt ( 3 ) . تاريخ صنايع و اختراعات ، پيشين . ص 156 - 153 ( به اختصار ) . ( 4 ) . D . Trudaine